Wady wymowy i seplenienie
Wady wymowy, w terminologii logopedycznej dyslalia, to nieprawidłowa realizacja dźwięków mowy przy zachowanym prawidłowym rozwoju języka. Dziecko mówi chętnie i buduje zdania odpowiednie do wieku, ale zniekształca, zamienia lub opuszcza konkretne głoski. Zaburzenia artykulacji dotyczą 8-9% małych dzieci (wg ASHA), a około 5% dzieci rozpoczyna naukę w pierwszej klasie z wyraźnie zauważalnym zaburzeniem mowy (wg NIDCD).
Najczęstszą postacią jest seplenienie (sygmatyzm), czyli nieprawidłowa wymowa głosek s, z, c, dz, sz, ż, cz, dż, ś, ź, ć, dź. Poza nim spotykamy nieprawidłową realizację głoski r (rotacyzm), głosek k i g (kappacyzm, gammacyzm) oraz mowę bezdźwięczną. W polskiej logopedii przyjmuje się, że szereg syczący utrwala się około 4. roku życia, szumiący około 5., a głoska r do 5.-6. roku życia, dlatego uproszczenia u trzylatka bywają normą rozwojową, a te same błędy u pięciolatka wymagają już konsultacji.
Niektóre postacie wymagają terapii niezależnie od wieku, bo nie są etapem rozwoju, a utrwalonym nieprawidłowym wzorcem. Dotyczy to seplenienia międzyzębowego, przy którym język wsuwa się między zęby, oraz seplenienia bocznego o charakterystycznym chlupoczącym brzmieniu. Do najczęstszych przyczyn należą wady zgryzu, przetrwałe nawyki takie jak długie używanie smoczka lub ssanie palca, oddychanie przez usta, zaburzenia miofunkcjonalne i obniżone napięcie mięśni w obrębie twarzy, a także niedosłuch, również okresowy przy nawracających wysiękowych zapaleniach ucha.
Pracę poprzedza diagnoza logopedyczna, podczas której logopeda ocenia artykulację w mowie spontanicznej i w powtarzaniu, sprawność aparatu artykulacyjnego, wędzidełko i warunki zgryzowe oraz słuch fonematyczny. W razie potrzeby kieruje na konsultację laryngologiczną lub ortodontyczną. Terapia obejmuje przygotowanie aparatu mowy, wywołanie prawidłowej głoski, jej utrwalanie i automatyzację w mowie spontanicznej, a w uzasadnionych przypadkach także terapię miofunkcjonalną i masaż logopedyczny. Kluczowa jest wczesna interwencja, ponieważ nieprawidłowa artykulacja i zaburzony słuch fonematyczny mogą utrudniać naukę czytania i pisania (wg ASHA). Więcej o normach wymowy i rodzajach seplenienia piszemy w artykule Seplenienie u dziecka, kiedy wada wymowy wymaga terapii?.
W Medicus Center w Łomży diagnozę i terapię wad wymowy u dzieci i młodzieży prowadzi logopeda Kornelia Kozioł, która ukończyła szkolenia z terapii wad artykulacyjnych, terapii miofunkcjonalnej oraz przygotowania do zabiegu korekty wędzidełka. Wizytę przy ul. Akademickiej 42 można umówić prywatnie, bez skierowania, online lub telefonicznie.
