Hiperprolaktynemia
Hiperprolaktynemia to stan podwyższonego stężenia prolaktyny we krwi. Nie ma jednej uniwersalnej wartości progowej: zakres referencyjny zależy od metody oznaczenia i od laboratorium, dlatego wynik czyta się zawsze wobec normy wydrukowanej na tym samym wyniku, a nie wobec liczby zapamiętanej z internetu. Prolaktyna jest hormonem przysadki mózgowej odpowiedzialnym za produkcję mleka, ale jej nadmiar poza okresem karmienia prowadzi do zaburzeń hormonalnych.
Objawy u kobiet obejmują: mlekotok (wydzielina z piersi poza ciążą i laktacją), nieregularne lub brak miesiączki, trudności z zajściem w ciążę, obniżone libido oraz suchość pochwy. Nadmiar prolaktyny hamuje owulację i jest jedną z przyczyn niepłodności u kobiet; leczenie kabergoliną przywraca owulację i płodność u pacjentek z hipogonadyzmem związanym z hiperprolaktynemią (wg ChPL kabergoliny).
Przyczyny podwyższonej prolaktyny mogą być fizjologiczne (ciąża, karmienie, stres), farmakologiczne (leki przeciwpsychotyczne, przeciwdepresyjne, metoklopramid) lub patologiczne (gruczolak przysadki, tzw. prolaktynoma, niedoczynność tarczycy). Diagnostyka obejmuje badanie poziomu prolaktyny we krwi, ocenę funkcji tarczycy (TSH) oraz w uzasadnionych przypadkach MRI przysadki.
Jeden podwyższony wynik nie wystarcza do rozpoznania. Prolaktyna rośnie pod wpływem stresu, wysiłku i samego pobrania krwi, a część wysokich wyników to makroprolaktyna, czyli prolaktyna związana w kompleks z przeciwciałem, najczęściej klasy IgG. Taki kompleks jest biologicznie mało czynny i nie wymaga leczenia, ale rutynowe oznaczenie prolaktyny go nie odróżnia od formy czynnej, bo mierzy wszystkie postacie razem. Wśród osób z podwyższoną prolaktyną makroprolaktynemię stwierdza się, zależnie od badania, u 10% do 46%, a nierozpoznana prowadzi do niepotrzebnego rezonansu przysadki i do leczenia agonistą dopaminy. Rozstrzyga proste badanie z tej samej próbki, czyli strącanie glikolem polietylenowym (wg Koniares i wsp., 2023). Dlatego badanie się powtarza, a przy rozbieżności wyniku z obrazem klinicznym laboratorium oznacza makroprolaktynę.
Leczenie zależy od przyczyny. Gdy powodem są leki, decyzję o ich zmianie podejmuje lekarz, który je zlecił. W prolaktynomie stosuje się agonistów dopaminy (kabergolina, bromokryptyna). Przy kabergolinie stężenie prolaktyny normalizuje się zwykle w ciągu 2-4 tygodni, a dawkę dobiera się stopniowo, kontrolując prolaktynę co miesiąc (wg ChPL kabergoliny). Po odstawieniu leku hiperprolaktynemia zazwyczaj wraca, choć u części pacjentek stężenie pozostaje niższe przez wiele miesięcy.
Jest w tym leczeniu jedna rzecz, o której trzeba wiedzieć z góry: owulacja wraca, zanim wróci miesiączka, więc do ciąży może dojść przed pierwszym krwawieniem. ChPL zaleca w tym okresie test ciążowy co cztery tygodnie, a potem zawsze, gdy krwawienie spóźnia się o ponad trzy dni; kobietom, które nie planują ciąży, zaleca się antykoncepcję mechaniczną w trakcie leczenia i po jego zakończeniu, aż do powrotu cykli bezowulacyjnych.
W Medicus Center diagnostykę i leczenie hiperprolaktynemii prowadzi ginekolog-endokrynolog. Umów się na wizytę, jeśli masz mlekotok, nieregularne miesiączki albo trudności z zajściem w ciążę.
