USG tarczycy - kiedy zrobić badanie i co wykrywa

USG tarczycy to nieinwazyjne badanie ultrasonograficzne oceniające wielkość, strukturę i echogeniczność gruczołu tarczowego. Pozwala wykryć guzki, torbiele, wole oraz zmiany zapalne, w tym charakterystyczne dla choroby Hashimoto niejednorodne utkanie miąższu. Badanie trwa ok. 10-15 minut, jest bezbolesne i nie wymaga specjalnego przygotowania ani diety.

Kiedy lekarz kieruje na USG tarczycy?

Wskazania do badania obejmują szerokie spektrum sytuacji klinicznych:

• Odchylenia w badaniach hormonalnych: podwyższone lub obniżone TSH, nieprawidłowe fT3/fT4
• Wyczuwalny guzek lub obrzęk w okolicy szyi, zauważony przez pacjenta lub lekarza podczas badania palpacyjnego
• Objawy niedoczynności tarczycy: przewlekłe zmęczenie, przyrost masy ciała, uczucie zimna, wypadanie włosów, zaparcia
• Objawy nadczynności tarczycy: kołatanie serca, nerwowość, utrata masy ciała, nadmierna potliwość, drżenie rąk
• Podejrzenie choroby Hashimoto lub Gravesa-Basedowa na podstawie autoprzeciwciał (anty-TPO, anty-TG, TRAb)
• Chrypka lub trudności z połykaniem utrzymujące się powyżej 3 tygodni
• Obciążający wywiad rodzinny: rak tarczycy u krewnych pierwszego stopnia
• Kontrolna ocena znanych zmian ogniskowych

Według wytycznych Europejskiego Towarzystwa Tarczycowego (ETA, 2023) USG jest badaniem pierwszego wyboru w diagnostyce każdego podejrzanego guzka szyi oraz przy potwierdzonych zaburzeniach hormonalnych.

Co widać na USG tarczycy?

Badanie dostarcza informacji o kilku kluczowych parametrach:

• Wielkość i objętość gruczołu: norma wynosi do 18 ml u kobiet i do 25 ml u mężczyzn; wartości powyżej tych norm wskazują na wole
• Echogeniczność miąższu: jednorodna (prawidłowa) lub niejednorodna, hipoechogeniczna (typowa dla autoimmunologicznego zapalenia tarczycy)
• Zmiany ogniskowe: guzki lite, torbielowate i mieszane; ich charakter oceniany jest według klasyfikacji EU-TIRADS
• Unaczynienie w badaniu Doppler: wzmożony przepływ może wskazywać na nadczynność lub zapalenie
• Węzły chłonne szyi: powiększone lub o podejrzanej strukturze wymagają oceny w kontekście zmian tarczycy

Klasyfikacja EU-TIRADS: co oznaczają kategorie?

Każda zmiana ogniskowa w tarczycy opisywana jest według systemu EU-TIRADS (Russ i wsp., European Thyroid Journal, 2017):

Kategoria	Charakter zmiany	Szacowane ryzyko złośliwości
EU-TIRADS 1	Prawidłowy gruczoł, brak zmian	0%
EU-TIRADS 2	Zmiana łagodna (czysta torbiel)	0%
EU-TIRADS 3	Niska podejrzliwość	<2%
EU-TIRADS 4	Umiarkowana podejrzliwość	6-17%
EU-TIRADS 5	Wysoka podejrzliwość	>26%

Kategoria EU-TIRADS wyznacza dalsze postępowanie: od obserwacji po biopsję cienkoigłową (BAC).

Jak przygotować się do USG tarczycy?

Badanie USG tarczycy jest jednym z prostszych badań diagnostycznych pod względem przygotowania:

• Brak diety ani postu: badanie można wykonać o dowolnej porze dnia, niezależnie od posiłków
• Leki tarczycowe (Letrox, Euthyrox) przyjmujemy normalnie, nie trzeba ich odstawiać
• Warto zabrać poprzednie wyniki badań hormonalnych i USG, jeśli były wykonywane, co umożliwia ocenę dynamiki zmian
• Zalecana jest bluzka lub koszula z niskim dekoltem, odsłaniająca szyję i obojczyki

Jak przebiega badanie?

Pacjent kładzie się na plecach z lekko odchyloną do tyłu głową. Radiolog nakłada żel ultrasonograficzny na przednią część szyi i przesuwa głowicę liniową wzdłuż obu płatów tarczycy oraz cieśni. Badanie obejmuje również ocenę węzłów chłonnych szyi.

Cały zabieg trwa 10-15 minut. Opis wyników wraz z dokumentacją fotograficzną gotowy jest bezpośrednio po badaniu. Pacjent wychodzi z pełnym raportem.

Jak często powtarzać USG tarczycy?

Częstość kontrolnych badań zależy od wyniku:

• Guzki EU-TIRADS 3: kontrola USG co 12-24 miesiące przez 5 lat (wg ETA 2023), następnie badanie można zakończyć przy braku wzrostu
• Guzki EU-TIRADS 4-5: wskazanie do biopsji cienkoigłowej; dalsza kontrola wg wyniku histopatologicznego
• Choroba Hashimoto: USG raz w roku w celu monitorowania struktury miąższu i ewentualnych zmian ogniskowych
• Prawidłowe USG przy prawidłowych hormonach: brak wskazań do rutynowej kontroli bez nowych objawów

Polskie Towarzystwo Endokrynologiczne (PTE) rekomenduje, by każdy pacjent z rozpoznaniem choroby tarczycy miał wykonane USG przy postawieniu diagnozy i następnie w trakcie leczenia zgodnie z zaleceniami prowadzącego endokrynologa.

W Medicus Center badania USG tarczycy wykonuje lek. Justyna Trętowska, specjalista radiologii i diagnostyki obrazowej z doświadczeniem w ultrasonografii tarczycy u dorosłych i dzieci. Badanie można umówić prywatnie, bez skierowania.

Najczestsze pytania

Czy do USG tarczycy trzeba być na czczo? Nie. USG tarczycy nie wymaga postu ani diety, badanie można wykonać o dowolnej porze dnia, niezależnie od posiłków.

Ile trwa USG tarczycy? Badanie trwa około 10-15 minut, jest bezbolesne i nieinwazyjne. Opis wyników wraz z dokumentacją fotograficzną gotowy jest bezpośrednio po badaniu.

Czy przed USG tarczycy odstawić leki (Euthyrox, Letrox)? Nie. Leki tarczycowe przyjmuje się normalnie, nie trzeba ich odstawiać przed badaniem.

Co oznacza wynik EU-TIRADS? EU-TIRADS to klasyfikacja oceniająca ryzyko złośliwości zmiany ogniskowej w tarczycy, od kategorii 1 (prawidłowy gruczoł, ryzyko 0%) do 5 (wysoka podejrzliwość, ryzyko powyżej 26%). Kategoria wyznacza dalsze postępowanie: od obserwacji po biopsję cienkoigłową.

Jak często powtarzać USG tarczycy przy chorobie Hashimoto? Przy chorobie Hashimoto zaleca się USG raz w roku w celu monitorowania struktury miąższu i ewentualnych zmian ogniskowych.

Podsumowanie

• USG tarczycy to badanie pierwszego wyboru przy odchyleniach TSH, wyczuwalnym guzku lub objawach niedoczynności/nadczynności
• Wykrywa guzki, torbiele, wole, zmiany zapalne (Hashimoto) i nieprawidłowe węzły chłonne szyi
• Każda zmiana ogniskowa klasyfikowana jest według EU-TIRADS: od kategorii 1 (łagodna) do 5 (wysoka podejrzliwość złośliwości)
• Badanie nie wymaga przygotowania ani diety, trwa ok. 10-15 minut, wynik od razu
• Pacjenci z Hashimoto powinni powtarzać USG co 12 miesięcy; guzki EU-TIRADS 3 kontrolować co 1-2 lata

Źródła i opracowania

1. Russ G., Bonnema S.J., Erdogan M.F., et al. European Thyroid Association Guidelines for Ultrasound Malignancy Risk Stratification of Thyroid Nodules in Adults: The EU-TIRADS. European Thyroid Journal, 2017;6(5)
   . doi.org/10.1159/000478927
2. Haugen B.R., Alexander E.K., Bible K.C., et al. 2015 American Thyroid Association Management Guidelines for Adult Patients with Thyroid Nodules and Differentiated Thyroid Cancer. Thyroid, 2016;26(1)
   . doi.org/10.1089/thy.2015.0020
3. Tessler F.N., Middleton W.D., Grant E.G., et al. ACR Thyroid Imaging, Reporting and Data System (TI-RADS): White Paper of the ACR TI-RADS Committee. Journal of the American College of Radiology, 2017;14(5)
   . doi.org/10.1016/j.jacr.2017.01.046
4. Polskie Towarzystwo Endokrynologiczne (PTE). Rekomendacje dotyczące diagnostyki i leczenia chorób tarczycy. ptendo.org.pl
5. European Thyroid Association (ETA). eurothyroid.com