Menopauza, objawy i leczenie

Menopauza to naturalny etap w życiu kobiety, w którym trwale ustaje miesiączka na skutek wygasania czynności jajników. Rozpoznaje się ją retrospektywnie, po 12 kolejnych miesiącach bez miesiączki, a w Polsce następuje średnio około 51. roku życia (wg WHO, 2024). Menopauza nie jest chorobą, ale związane z nią objawy potrafią znacząco obniżać komfort życia i w większości przypadków dobrze poddają się leczeniu.

Czym jest menopauza i jakie ma fazy?

Menopauza to jeden punkt w czasie (ostatnia miesiączka), ale zmiany hormonalne rozciągają się na wiele lat. Wyróżniamy trzy następujące po sobie fazy:

Objawy menopauzy

Objawy wynikają ze spadku poziomu estrogenów i są bardzo zróżnicowane. Najbardziej charakterystyczne są objawy naczynioruchowe, czyli uderzenia gorąca i poty nocne, które dotyczą do 75% kobiet w okresie menopauzy (wg NICE, 2015).

Kliknij infografikę, aby powiększyć.

Nasilenie objawów moczowo-płciowych (tak zwany zespół moczowo-płciowy menopauzy) często narasta z czasem i bywa przyczyną nawracających infekcji oraz nietrzymania moczu.

Krwawienie po menopauzie zawsze wymaga diagnostyki, ponieważ może być pierwszym objawem raka błony śluzowej macicy.

Terapia hormonalna (HTZ), korzyści i ryzyka

Terapia hormonalna (HTZ, hormonalna terapia menopauzalna) jest najskuteczniejszą metodą leczenia objawów naczynioruchowych (wg NICE, 2015). Nie jest jednak leczeniem dla każdej pacjentki, a decyzję podejmuje się indywidualnie, po ocenie korzyści i ryzyka.

Kwalifikację do terapii menopauzy oraz dobór dawki i drogi podania ustala lekarz na podstawie wieku, czasu od menopauzy, objawów i chorób współistniejących.

Leczenie niehormonalne i styl życia

Objawy menopauzy łagodzimy na kilka sposobów, dobieranych indywidualnie:

Metoda	Zastosowanie
Terapia hormonalna (HTZ)	objawy naczynioruchowe i moczowo-płciowe, ochrona kości
Leki niehormonalne (SSRI, SNRI, gabapentyna)	uderzenia gorąca, gdy HTZ jest przeciwwskazana
Leczenie miejscowe (estrogeny dopochwowe)	suchość i objawy moczowo-płciowe
Styl życia (ruch, dieta, wapń i witamina D)	wsparcie ogólne i ochrona kości

Gdy HTZ jest przeciwwskazana lub pacjentka jej nie chce, pomocne bywają leki niehormonalne: niektóre leki z grupy SSRI i SNRI oraz gabapentyna łagodzą uderzenia gorąca. W objawach moczowo-płciowych skuteczne jest miejscowe leczenie estrogenami oraz preparaty nawilżające. Znaczenie mają też regularna aktywność fizyczna, utrzymanie prawidłowej masy ciała, ograniczenie alkoholu i kofeiny oraz odpowiednia podaż wapnia i witaminy D dla ochrony kości.

Mity o menopauzie

W Medicus Center konsultacje w zakresie menopauzy prowadzi dr n. med. Jan Domitrz, specjalista ginekologii i położnictwa oraz endokrynologii ginekologicznej. Zapraszamy do rejestracji online lub telefonicznej.

Najczęstsze pytania

W jakim wieku zaczyna się menopauza? Menopauza następuje średnio około 51. roku życia, a poprzedza ją perimenopauza, która może zacząć się kilka lat wcześniej. O przedwczesnej menopauzie mówimy, gdy pojawia się przed 40. rokiem życia.

Jak długo trwają objawy menopauzy? To bardzo indywidualne. Objawy naczynioruchowe utrzymują się zwykle przez kilka lat, a u części kobiet dłużej. Objawy moczowo-płciowe mają tendencję do narastania z czasem.

Czy terapia hormonalna jest bezpieczna? Dla wielu kobiet rozpoczynających terapię przed 60. rokiem życia korzyści przewyższają ryzyko (wg NAMS, 2022). Decyzja zawsze wymaga indywidualnej kwalifikacji lekarskiej i uwzględnienia przeciwwskazań.

Co zrobić przy krwawieniu po menopauzie? Każde krwawienie po menopauzie należy jak najszybciej skonsultować z lekarzem. Wymaga ono diagnostyki, ponieważ może być objawem raka błony śluzowej macicy.

Czy w okresie menopauzy można zajść w ciążę? W perimenopauzie tak, ponieważ owulacja bywa zachowana mimo nieregularnych cykli. Antykoncepcję zaleca się do potwierdzenia menopauzy.

Podsumowanie

• Menopauza to trwałe ustanie miesiączki, rozpoznawane po 12 miesiącach jej braku, średnio około 51. roku życia (wg WHO, 2024).
• Najczęstsze objawy to uderzenia gorąca i poty nocne (do 75% kobiet), objawy moczowo-płciowe oraz zaburzenia snu i nastroju.
• Terapia hormonalna jest najskuteczniejsza w objawach naczynioruchowych; u kobiet poniżej 60. roku życia korzyści zwykle przewyższają ryzyko (wg NAMS, 2022).
• Istnieją skuteczne metody niehormonalne oraz leczenie miejscowe objawów moczowo-płciowych.
• Krwawienie po menopauzie zawsze wymaga pilnej diagnostyki.

Źródła i opracowania

1. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Menopause: diagnosis and management (NG23). 2015, aktualizacja 2024. nice.org.uk/guidance/ng23
2. The North American Menopause Society (NAMS). The 2022 Hormone Therapy Position Statement of The North American Menopause Society. 2022. menopause.org
3. International Menopause Society (IMS). Recommendations on women’s midlife health and menopause hormone therapy. imsociety.org
4. World Health Organization (WHO). Menopause (fact sheet). 2024. who.int
5. Polskie Towarzystwo Menopauzy i Andropauzy (PTMiA). Rekomendacje dotyczące terapii hormonalnej okresu menopauzy.