Cytologia - jak często i dlaczego warto?

Cytologię szyjki macicy zaleca się co 3 lata u kobiet w wieku 25-59 lat w ramach polskiego Programu Profilaktyki Raka Szyjki Macicy (NFZ). Rekomendacje PTGiP/PTGO oraz międzynarodowe (USPSTF, WHO) wskazują na korzyść skriningu nawet do 64-65 r.ż., szczególnie przy zastosowaniu testu HPV. Badanie wykrywa zmiany przedrakowe szyjki macicy na wczesnym etapie, gdy leczenie jest najprostsze. Wielu ginekologów zaleca cytologię co roku u kobiet z czynnikami ryzyka (zakażenie HPV, niska odporność, wcześniejsze nieprawidłowe wyniki).

Czym jest badanie cytologiczne?

Cytologia (wymaz cytologiczny, test Papanicolaou) polega na pobraniu komórek z szyjki macicy i ich mikroskopowej ocenie. Badanie pozwala wykryć komórki nieprawidłowe, zarówno stany zapalne, jak i zmiany przedrakowe czy rakowe.

Pobranie wymazu trwa kilka sekund i jest bezbolesne. Wykonuje się je podczas standardowej wizyty ginekologicznej, za pomocą specjalnej szczoteczki lub szpatułki.

Jak często wykonywać cytologię?

Polski Program Profilaktyki Raka Szyjki Macicy (NFZ) obejmuje bezpłatną cytologię co 3 lata u kobiet w wieku 25-59 lat (wg NFZ, program przesiewowy). Rekomendacje PTGO oraz międzynarodowe dopuszczają wydłużenie skriningu do 64-65 r.ż., zwłaszcza przy zastosowaniu testu HPV jako testu pierwszego rzutu lub w połączeniu z cytologią (wg USPSTF, 2018). Jednak wielu ginekologów zaleca badanie co roku, szczególnie gdy:

• kobieta nie wykonywała cytologii regularnie,
• wcześniejsze wyniki były nieprawidłowe,
• występuje zakażenie wirusem HPV,
• pacjentka ma osłabioną odporność.

Warto łączyć cytologię z testem HPV, który wykrywa obecność wirusa brodawczaka ludzkiego, głównej przyczyny raka szyjki macicy. Cytologia z testem HPV (tzw. kotesting) zapewnia najwyższy poziom czułości diagnostycznej.

Jak przygotować się do badania?

Aby wynik cytologii był wiarygodny, przez 48 godzin przed badaniem należy unikać:

• stosunków płciowych,
• stosowania globulek dopochwowych i kremów intymnych,
• irygacji pochwy,
• tamponów.

Najlepszy termin na badanie to połowa cyklu miesiączkowego (ok. 10-14 dzień), gdy szyjka macicy jest najlepiej dostępna. Nie wykonuje się cytologii podczas miesiączki.

Co oznaczają wyniki?

Wynik cytologii opisywany jest według systemu Bethesda (wg Bethesda System, 2015):

Wynik	Znaczenie	Dalsze postępowanie
NILM	Wynik prawidłowy, brak zmian	Kontrola wg schematu skriningu
ASC-US	Atypowe komórki o nieokreślonym znaczeniu	Test HPV lub kontrolna cytologia
LSIL	Zmiany o niskim stopniu złośliwości	Zwykle obserwacja i kontrola
HSIL	Zmiany o wysokim stopniu złośliwości	Kolposkopia i biopsja
AGC	Atypowe komórki gruczołowe	Pogłębiona diagnostyka

Nieprawidłowy wynik cytologii nie oznacza raka. Większość zmian ma charakter łagodny i wymaga jedynie obserwacji. Kluczowe jest regularne monitorowanie pod opieką doświadczonego ginekologa.

Ile kosztuje cytologia w Łomży?

Cytologia klasyczna należy do najtańszych badań profilaktycznych, a cytologia cienkowarstwowa (LBC) oraz wariant z testem HPV są nieco droższe. Badanie najczęściej wykonuje się przy okazji wizyty ginekologicznej, czasem łączonej z USG. Podajemy widełki orientacyjne, ponieważ aktualne stawki znajdują się w cenniku (ceny orientacyjne, aktualne w cenniku):

Badanie	Cena orientacyjna
Cytologia klasyczna	ok. 80 zł
Cytologia cienkowarstwowa (LBC)	ok. 120 zł
Cytologia LBC z testem HPV (14 typów)	ok. 300 zł
Wizyta ginekologiczna z USG	ok. 350-400 zł

W Medicus Center badanie cytologiczne wykonujemy podczas standardowej wizyty ginekologicznej. Lekarz zakłada wziernik, ocenia szyjkę macicy i pobiera wymaz szczoteczką, a w razie potrzeby od razu kwalifikuje pacjentkę do testu HPV lub kolposkopii. Cała procedura pobrania trwa kilka sekund i nie wymaga żadnego specjalnego przygotowania poza zaleceniami opisanymi wyżej.

Dlaczego regularna cytologia ratuje życie?

Rak szyjki macicy rozwija się powoli, od zakażenia wirusem HPV do powstania nowotworu mija zazwyczaj 10-15 lat (wg WHO, 2020). Regularna cytologia pozwala wykryć zmiany przedrakowe na bardzo wczesnym etapie i wyeliminować je zanim przekształcą się w raka. To jeden z nielicznych nowotworów, któremu można niemal całkowicie zapobiec dzięki profilaktyce.

W Medicus Center w Łomży konsultacje prowadzi Tomasz Sokół. Zapraszamy do rejestracji online lub telefonicznej.

Najczęstsze pytania

Jak często należy wykonywać cytologię? W ramach programu NFZ cytologię zaleca się co 3 lata u kobiet w wieku 25-59 lat. Rekomendacje PTGO i międzynarodowe dopuszczają skrining do 64-65 r.ż., a wielu ginekologów zaleca badanie co roku przy czynnikach ryzyka, takich jak zakażenie HPV, obniżona odporność czy wcześniejszy nieprawidłowy wynik.

Czy cytologia boli? Nie, pobranie wymazu jest bezbolesne i trwa kilka sekund. Lekarz pobiera komórki z szyjki macicy specjalną szczoteczką lub szpatułką podczas standardowej wizyty ginekologicznej.

Jak przygotować się do badania cytologicznego? Przez 48 godzin przed badaniem należy unikać stosunków płciowych, globulek i kremów dopochwowych, irygacji oraz tamponów. Najlepszy termin to połowa cyklu (ok. 10-14 dzień), a cytologii nie wykonuje się podczas miesiączki.

Czy nieprawidłowy wynik cytologii oznacza raka? Nie. Nieprawidłowy wynik nie jest równoznaczny z rakiem, większość zmian ma charakter łagodny i wymaga jedynie obserwacji lub dalszej diagnostyki, na przykład testu HPV bądź kolposkopii.

Czym różni się cytologia od testu HPV? Cytologia ocenia komórki szyjki macicy pod mikroskopem, a test HPV wykrywa obecność wirusa brodawczaka ludzkiego, głównej przyczyny raka szyjki macicy. Połączenie obu badań (kotesting) zapewnia najwyższy poziom czułości diagnostycznej.

Podsumowanie

• Cytologię w ramach Programu NFZ zaleca się co 3 lata u kobiet 25-59 lat; PTGiP/PTGO i międzynarodowe rekomendacje dopuszczają skrining do 64-65 r.ż. (zwłaszcza z testem HPV)
• Badanie trwa kilka sekund, jest bezbolesne i pozwala wykryć stany przedrakowe szyjki macicy
• Przed badaniem należy unikać stosunków i preparatów dopochwowych przez 48 godzin
• Warto łączyć cytologię z testem HPV dla najwyższej czułości diagnostycznej

Nie odkładaj badania cytologicznego. To kilka sekund, które mogą uratować życie.

Źródła i opracowania

1. World Health Organization. Global strategy to accelerate the elimination of cervical cancer as a public health problem. WHO, 2020. who.int
2. US Preventive Services Task Force. Screening for Cervical Cancer: US Preventive Services Task Force Recommendation Statement. JAMA, 2018;320(7)
   . doi.org/10.1001/jama.2018.10897
3. Polskie Towarzystwo Ginekologii Onkologicznej (PTGO). Rekomendacje dotyczące skriningu raka szyjki macicy. ptgo.pl
4. Nayar R., Wilbur D.C. (red.). The Bethesda System for Reporting Cervical Cytology: Definitions, Criteria, and Explanatory Notes, 3rd ed. Springer, 2015.
5. NFZ - Program Profilaktyki Raka Szyjki Macicy. Narodowy Fundusz Zdrowia. nfz.gov.pl