Ból kolana, do jakiego lekarza się zgłosić?

Lekarz od kolan to ortopeda, a pełna nazwa jego specjalizacji brzmi ortopedia i traumatologia narządu ruchu. Przy dolegliwościach przeciążeniowych i przewlekłych równie dobrym pierwszym adresem jest fizjoterapeuta, a po upadku z niemożnością obciążenia nogi albo przy bólu kolana z gorączką potrzebna jest pomoc tego samego dnia. Do ortopedy planowo warto zgłosić się, gdy ból utrzymuje się dłużej niż 7-10 dni, nasila się przy chodzeniu po schodach lub wstawaniu, albo towarzyszy mu obrzęk, uczucie niestabilności lub blokowania stawu.

Jaki lekarz zajmuje się bólem kolana

Wybór zależy od tego, czy był uraz i jak szybko narastają objawy.

Sytuacja	Do kogo się zgłosić	Dlaczego tam
Upadek lub uraz, po którym nie da się obciążyć nogi, widoczna deformacja stawu	oddział ratunkowy tego samego dnia	takie objawy są wskazaniem do RTG i wykluczenia złamania
Ból kolana z gorączką, zaczerwienieniem i silną tkliwością	pomoc tego samego dnia, oddział ratunkowy lub ortopeda	podejrzenie septycznego zapalenia stawu
Uraz z trzaskiem, szybko narastający obrzęk, kolano ucieka lub blokuje się	ortopeda	ocena więzadeł i łąkotek, decyzja o MRI
Ból przeciążeniowy po zwiększeniu aktywności, bez urazu	fizjoterapeuta lub ortopeda	pierwsza linia to ćwiczenia i korekta obciążeń
Ból trwający ponad 7-10 dni, sztywność poranna, ból rozruchowy	ortopeda	diagnostyka w kierunku zmian zwyrodnieniowych
Ból i obrzęk wielu stawów jednocześnie, długa sztywność poranna	reumatolog, po wstępnej ocenie ortopedycznej	podejrzenie zapalnej choroby stawów, a nie problemu miejscowego

Na wizytę do ortopedy z powodu bólu kolana nie trzeba skierowania, jeśli korzystasz z opieki prywatnej. Do fizjoterapeuty prywatnie również nie, natomiast w ramach NFZ skierowanie jest konieczne.

Gdzie boli kolano? Przyczyny wg lokalizacji

Lokalizacja bólu to pierwsza wskazówka diagnostyczna. Ból w różnych częściach kolana sugeruje inne struktury.

Ból z przodu kolana (okolica rzepki)

Najczęstsza lokalizacja u osób aktywnych fizycznie. Wśród nastolatków ból rzepkowo-udowy występuje u 7-28%, a w populacji wojskowej, jedynej dobrze policzonej wśród dorosłych, u 15% kobiet i 12% mężczyzn (wg międzynarodowego konsensusu w sprawie bólu rzepkowo-udowego, 2016).

• Ból rzepkowo-udowy - ból wokół rzepki lub za nią, nasilany przez co najmniej jedną czynność obciążającą staw przy zgiętym kolanie: kucanie, chodzenie po schodach, bieg, skoki. Mogą mu towarzyszyć trzeszczenia w stawie, tkliwość brzegów rzepki, niewielki wysięk oraz ból przy siedzeniu, wstawaniu i prostowaniu kolana po dłuższym siedzeniu (wg konsensusu, 2016). Ten sam konsensus uznaje określenia “chondromalacja rzepki” i “zespół bólu rzepkowo-udowego” za synonimy tego rozpoznania, więc różne nazwy w opisach badań nie oznaczają różnych chorób.
• Tendinopatia więzadła rzepki (“kolano skoczka”) - ból tuż poniżej rzepki, nasilający się przy skokach i bieganiu

Ból po wewnętrznej stronie kolana

• Uszkodzenie łąkotki przyśrodkowej po urazie skrętnym - ból w szparze stawowej, trzaskanie, możliwe blokowanie stawu
• Zwyrodnieniowe uszkodzenie łąkotki, typowe po 50. roku życia - ból narasta stopniowo i wiąże się z aktywnością, bez wyraźnego urazu. Prawdziwe zablokowanie kolana jest tu rzadkie i wskazuje raczej na przemieszczony fragment niż na samo rozwarstwienie łąkotki
• Uszkodzenie więzadła pobocznego przyśrodkowego (MCL) - ból przy ucisku na przyśrodkową część kolana, najczęściej po urazie kontaktowym
• Gonartroza (choroba zwyrodnieniowa) - ból na początku ruchu (“ból rozruchowy”), sztywność poranna, stopniowe pogarszanie

Ból po zewnętrznej stronie kolana

• Zespół pasma biodrowo-piszczelowego, w polskim piśmiennictwie nazywany “kolanem biegacza” - ostry ból przy lądowaniu na nodze, typowy u biegaczy po zwiększeniu dystansu. Sama nazwa nie wskazuje struktury: angielskie “runner’s knee” bywa synonimem bólu rzepkowo-udowego, czyli dolegliwości z przodu kolana (wg konsensusu, 2016)
• Uszkodzenie łąkotki bocznej - podobne objawy jak przy przyśrodkowej, ale po zewnętrznej stronie
• Uszkodzenie więzadła pobocznego bocznego (LCL) - rzadziej, zwykle po urazie

Ból z tyłu kolana

• Torbiel Bakera (torbiel podkolanowa) - uczucie pełności lub obrzęku w dole podkolanowym, ból przy pełnym prostowaniu lub zginaniu
• Uszkodzenie więzadeł krzyżowych (ACL/PCL) - charakterystyczny trzask w momencie urazu, natychmiastowy ból i niestabilność

Ból rozlany całego kolana

Gonartroza w zaawansowanym stadium, zapalenie błony maziowej lub reaktywne zapalenie stawu. Wymaga diagnostyki różnicowej.

Sygnały alarmowe: kiedy do ortopedy jak najszybciej

Poniższe objawy wymagają konsultacji ortopedycznej bez odkładania:

Diagnostyka bólu kolana

Na wizycie ortopeda przeprowadza badanie kliniczne z testami funkcjonalnymi:

• Test Lachmana i test szuflady - ocena więzadeł krzyżowych (ACL/PCL)
• Test McMurraya i test Apley’a - ocena łąkotek
• Ocena stabilności więzadeł pobocznych i zakresu ruchu

Na podstawie wywiadu i badania klinicznego ortopeda kieruje na badania obrazowe:

Badanie	Co ocenia	Kiedy zlecane
RTG kolana	Przestrzeń stawowa, zmiany zwyrodnieniowe, złamania	Praktycznie zawsze jako pierwsze
USG kolana	Łąkotki, więzadła, kaletki, torbiel Bakera	Podejrzenie zmian miękkotkankowych
MRI (rezonans)	Więzadła, łąkotki, chrząstka, kości	Podejrzenie uszkodzenia ACL/łąkotki przed decyzją o operacji

Po urazie kolana wskazania do RTG określają Ottawa Knee Rules. Zdjęcie wykonuje się, gdy spełnione jest którekolwiek z pięciu kryteriów: wiek 55 lat lub więcej, izolowana tkliwość rzepki, tkliwość głowy strzałki, niezdolność zgięcia kolana do 90 stopni albo niezdolność obciążenia kończyny na cztery kroki, zarówno bezpośrednio po urazie, jak i podczas badania. Przy bólu przewlekłym o podłożu zwyrodnieniowym rozpoznanie opiera się głównie na ocenie klinicznej (NICE NG226), a obrazowanie zlecane jest indywidualnie w zależności od wskazań.

Metody leczenia bólu kolana

Wybór metody zależy od rozpoznania, wieku pacjenta i stopnia zaawansowania zmian.

Metoda	Wskazania	Uwagi
Fizjoterapia i ćwiczenia	Chondromalacja, gonartroza, tendinopatia, zespół rzepkowo-udowy	Pierwsza linia leczenia, potwierdzona w metaanalizach Cochrane
NLPZ (leki przeciwzapalne)	Stany zapalne, zaostrzenie gonartrozy	Krótkoterminowe łagodzenie objawów
Iniekcje kortykosteroidów	Zapalenie kaletki, zaostrzenie gonartrozy	Ulga krótkotrwała, od 2 do 10 tygodni (wg NICE, 2022); max kilka razy w roku
Artroskopia	Zablokowany staw, ciało wolne, uszkodzenie łąkotki po urazie	Przy zwyrodnieniowym uszkodzeniu łąkotki nie jest leczeniem pierwszego wyboru: rozważa się ją po około 3 miesiącach nieskutecznego leczenia zachowawczego, a wcześniej tylko przy nasilonych objawach mechanicznych (wg ESSKA, 2017)
Rekonstrukcja więzadeł (ACL)	Zerwanie więzadła krzyżowego przedniego	Standardowe leczenie u pacjentów aktywnych
Endoproteza stawu kolanowego	Zaawansowana gonartroza po wyczerpaniu leczenia zachowawczego	Z danych rejestrów wynika, że po 25 latach nadal działa 82,3% protez kolana (wg Evans i wsp., 2019)

Kolano jest stawem najczęściej zajmowanym przez chorobę zwyrodnieniową: w 2019 roku żyło z nią 365 milionów osób, kobiety stanowiły około 60% chorych, a 73% wszystkich osób z chorobą zwyrodnieniową miało powyżej 55 lat (wg WHO, 2023). Ćwiczenia i fizjoterapia są zalecane jako podstawowa, pierwsza linia leczenia choroby zwyrodnieniowej kolana (wg wytycznych OARSI, 2019), a wczesna interwencja i modyfikacja aktywności mogą znacząco spowolnić postęp zmian.

NFZ a prywatna wizyta u ortopedy w Łomży

Czas oczekiwania na wizytę do ortopedy w Łomży w ramach NFZ różni się między placówkami i zmienia się co miesiąc, dlatego nie podajemy tu żadnej liczby. Aktualny termin dla konkretnej poradni sprawdzisz w Informatorze o Terminach Leczenia NFZ (terminyleczenia.nfz.gov.pl). Przy ostrym urazie, narastającym obrzęku lub podejrzeniu uszkodzenia więzadeł to czas, którego nie ma. Opóźnienie diagnostyki w przypadku uszkodzenia ACL lub łąkotki może prowadzić do wtórnych uszkodzeń chrząstki stawowej i pogorszenia rokowania.

Prywatna wizyta ortopedyczna pozwala na ocenę kliniczną w ciągu kilku dni od pojawienia się objawów i szybkie zlecenie MRI lub USG.

W Medicus Center w Łomży konsultacje ortopedyczne prowadzi lek. Artur Ramotowski, specjalista ortopedii i traumatologii narządu ruchu, pracujący w Oddziale Ortopedyczno-Urazowym Szpitala Wojewódzkiego w Łomży. Wizyta zaczyna się od wywiadu (okoliczności urazu lub przebieg bólu, dotychczasowe leczenie), po którym lekarz ogląda i bada kolano: ocenia obrzęk, zakres ruchu, stabilność więzadeł i wykonuje testy funkcjonalne (m.in. test Lachmana i McMurraya). Na tej podstawie ustala, czy konieczne jest badanie obrazowe (RTG, USG lub MRI) i proponuje dalsze postępowanie. W ramach wizyty możliwe jest też omówienie wyników wcześniejszych badań obrazowych oraz iniekcje ortopedyczne. Zapraszamy do rejestracji online lub telefonicznej.

Najczęstsze pytania pacjentów

Jak nazywa się lekarz od kolan? To ortopeda, a pełna nazwa specjalizacji brzmi ortopedia i traumatologia narządu ruchu. Zajmuje się kośćmi, stawami, więzadłami i łąkotkami, więc jest właściwym adresem po urazie kolana i przy bólu przewlekłym. Przy dolegliwościach przeciążeniowych bez urazu równorzędnym wyborem jest fizjoterapeuta.

Do jakiego lekarza z bólem kolana bez urazu? Przy bólu bez urazu zacznij od ortopedy lub fizjoterapeuty, bo pierwszą linią leczenia są ćwiczenia i korekta obciążeń. Jeśli jednocześnie bolą i puchną inne stawy, a sztywność poranna trwa długo, właściwym kierunkiem jest reumatolog, bo to sugeruje chorobę zapalną, a nie problem miejscowy. Ból z gorączką wymaga pomocy tego samego dnia.

Po jakim czasie bólu kolana iść do ortopedy? Do ortopedy warto zgłosić się, gdy ból utrzymuje się dłużej niż 7-10 dni, nasila się przy chodzeniu po schodach lub wstawaniu, albo towarzyszy mu obrzęk, niestabilność czy blokowanie stawu. Ten próg czasowy nie obowiązuje jednak zawsze i to jest ważniejsze niż sama liczba dni. Nie czeka się przy urazie z trzaskiem i szybko narastającym obrzękiem, przy niemożności obciążenia nogi ani przy widocznej deformacji stawu. Osobno pilne jest kolano gorące i obrzęknięte z gorączką, bo może to oznaczać septyczne zapalenie stawu, czyli stan wymagający pomocy tego samego dnia. Ból nocny i spoczynkowy, nasilający się bez ruchu, też nie należy do dolegliwości, które się przeczekuje.

Co oznacza trzask w kolanie podczas urazu? Słyszalny lub wyczuwalny trzask w momencie urazu, z natychmiastowym bólem i uczuciem niestabilności, może wskazywać na uszkodzenie więzadeł krzyżowych (ACL/PCL). To jeden z sygnałów alarmowych wymagających szybkiej konsultacji ortopedycznej, bo opóźnienie diagnostyki może prowadzić do wtórnych uszkodzeń chrząstki.

Jakie badanie kolana zleca ortopeda? Najczęściej jako pierwsze RTG, które ocenia przestrzeń stawową, zmiany zwyrodnieniowe i złamania. Przy podejrzeniu zmian miękkotkankowych, czyli łąkotek, więzadeł albo torbieli Bakera, stosuje się USG, a przed decyzją o operacji rezonans. Jedno zastrzeżenie do rezonansu warto znać z góry, bo oszczędza niepotrzebnego niepokoju: w badaniu populacyjnym u osób w wieku 50-90 lat dobieranych bez względu na dolegliwości kolana uszkodzenie łąkotki widoczne w rezonansie miało od 19% do 56% badanych, a 61% z nich nie miało w poprzednim miesiącu ani bólu, ani sztywności (wg Englund i wsp., 2008). Opis rezonansu nie jest więc rozpoznaniem, tylko materiałem, który ortopeda zestawia z badaniem klinicznym. Dlatego o zakresie badań decyduje lekarz po zbadaniu kolana, a nie pacjent przed wizytą.

Jak długo czeka się na ortopedę w NFZ? Termin różni się między placówkami i zmienia się co miesiąc, więc jedyną wiarygodną odpowiedzią jest sprawdzenie konkretnej poradni w Informatorze o Terminach Leczenia NFZ (terminyleczenia.nfz.gov.pl). Przy ostrym urazie, narastającym obrzęku lub podejrzeniu uszkodzenia więzadeł prywatna konsultacja pozwala na ocenę kliniczną w ciągu kilku dni i szybkie zlecenie MRI lub USG.

Podsumowanie

• Lekarz od kolan to ortopeda (ortopedia i traumatologia narządu ruchu), a przy dolegliwościach przeciążeniowych bez urazu równorzędnym wyborem jest fizjoterapeuta
• Po upadku z niemożnością obciążenia nogi oraz przy bólu kolana z gorączką potrzebna jest pomoc tego samego dnia, nie wizyta planowa
• Lokalizacja bólu kolana (przód, bok, tył) to pierwsza wskazówka diagnostyczna i punkt wyjścia do wyboru leczenia
• Sygnały alarmowe: nagły trzask po urazie, szybki obrzęk, blokowanie stawu, niemożność obciążenia nogi - wymagają konsultacji bez zwłoki
• Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym (testy Lachmana, McMurraya) uzupełnionym RTG, USG lub MRI
• Pierwsza linia leczenia to fizjoterapia i ćwiczenia wzmacniające, co potwierdzają metaanalizy Cochrane
• Czas oczekiwania na ortopedę w NFZ sprawdzisz dla konkretnej poradni w Informatorze o Terminach Leczenia NFZ; przy urazie lub narastających objawach warto rozważyć wizytę prywatną

Ból kolana rzadko ustępuje samoistnie. Wczesna diagnoza pozwala wdrożyć leczenie zanim dojdzie do wtórnych uszkodzeń stawu.

Źródła i opracowania

1. NICE. Osteoarthritis in over 16s: diagnosis and management (NG226). National Institute for Health and Care Excellence, 2022. nice.org.uk/guidance/ng226
2. Fransen M., McConnell S., Harmer A.R., et al. Exercise for osteoarthritis of the knee. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2015;CD004376. doi.org/10.1002/14651858.CD004376.pub3
3. World Health Organization. Osteoarthritis. Fact sheet, 14.07.2023. who.int
4. Evans J.T., Walker R.W., Evans J.P., Blom A.W., Sayers A., Whitehouse M.R. How long does a knee replacement last? A systematic review and meta-analysis of case series and national registry reports with more than 15 years of follow-up. The Lancet, 2019;393(10172)
   . doi.org/10.1016/S0140-6736(18)32531-5
5. Crossley K.M., Stefanik J.J., Selfe J., i wsp. 2016 Patellofemoral pain consensus statement from the 4th International Patellofemoral Pain Research Retreat, Manchester. Part 1: Terminology, definitions, clinical examination, natural history, patellofemoral osteoarthritis and patient-reported outcome measures. British Journal of Sports Medicine, 2016;50(14)
   . doi.org/10.1136/bjsports-2016-096384
6. Englund M., Guermazi A., Gale D., i wsp. Incidental meniscal findings on knee MRI in middle-aged and elderly persons. The New England Journal of Medicine, 2008;359(11)
   . doi.org/10.1056/NEJMoa0800777
7. Beaufils P., Becker R., Kopf S., Englund M., Verdonk R., Ollivier M., Seil R. Surgical Management of Degenerative Meniscus Lesions: The 2016 ESSKA Meniscus Consensus. Joints, 2017;5(2)
   . doi.org/10.1055/s-0037-1603813